همه‌چیز درباره موجودی مواد و کالا

2
2864
Inventory
Inventory

مقدمه

شرکت‌ها به دلایلی مثل داشتن ذخیره کافی، کاهش تعداد دفعات خرید، تأمین به‌موقع محصولات و سایر دلایل ناگزیر از نگهداری موجودی‌های مواد و کالا هستند. موجودی‌های ‌مواد و ‌کالا، بخش مهمی از دارایی‌ها، عملیات ‌مالی و سیستم‌ تولیدی یک واحد‌ تجاری را تشکیل می‌دهد. در واحدهای تولیدی و بازرگانی عملیات اصلی حول محور موجودی مواد و کالا انجام می‌گیرد. به عبارتی اگر این موجودی‌ها وجود نداشته باشند، دستیابی به هدف اصلی واحد تجاری ناممکن است. موجودی‌های مواد و کالا که قسمتی از دارایی‌های‌ جاری می‌باشند، بر وضعیت مالی و عملکرد مالی که به ترتیب در صورت وضعیت مالی و صورت سود‌ و‌ زیان نشان داده می‌شوند اثر قابل ملاحظه‌ای دارند. بنابراین ضرورت دارد حسابداری موجودی ‌مواد ‌وکالا با نهایت دقت انجام گیرد. در این مقاله سعی داریم حسابداری موجودی‌های مواد و کالا را از ابتدا تا انتها تشریح کنیم.

ابتدا لازم است رهنمودی ارائه شود تا بتوانیم موجودی‌های مواد و کالا را از سایر داریی‌ها تشخیص دهیم. بسته به اینکه واحد تجاری تولیدی یا بازرگانی باشد موجودی‌ها متفاوت هستند.

الف. بنگاه اقتصادی با ماهیت تولیدی:  در یک واحد تولیدی با انواع مختلفی از موجودی‌ها سر و کار داریم. یک کارخانه اتومبیل‌سازی را درنظر بگیرید. از زمان خرید قطعات لازم مانند لاستیک، پیچ، ورق آهن و… جهت ساخت اتومبیل با موجودی‌های مواد مواجه خواهیم شد. این موجودی‌ها پس از خریداری به انبار منتقل شده و خط تولید برحسب نیاز در زمان مناسب درخواست ارسال موجودی‌ها را از انبار به خط تولید می‌دهد. مادامی که مواد اولیه وارد خط تولید جهت ساخت اتومبیل شد با موجودی کالای در جریان ساخت روبه رو خواهیم شد که پس از تکمیل آنها، محصول نهایی(اتومبیل) تولید شده و تحت عنوان موجودی کالای تکمیل شده به انبار منتقل می‌گردد. بنابراین در یک شرکت تولیدی، موجودی مواد و کالا در سطح حسابهای معین حداقل شامل: موجودی مواد، موجودی کالای در جریان ساخت و موجودی کالای تکمیل شده می‌باشد.

این مطلب را هم بخوانید:  کارگاههای تولیدی در مورد هزینه یابی سفارشات چه می دانند؟

ب. بنگاه اقتصادی با ماهیت بازرگانی: در شرکت‌های بازرگانی معمولأ تنها یک نوع حساب موجودی کالا وجود دارد که تحت عنوان موجودی‌های کالای خریداری شده جهت فروش شناسایی می‌گردند. همانطور که می‌دانیم یک شرکت بازرگانی، کالاهای خریداری شده را بدون اینکه در آن‌ها تغییری ایجاد کند به عنوان محصول نهایی به فروش می‌رساند. یک نمایندگی فروش اتومبیل را در نظر بگیرید. هنگامی که اتومبیل‌ها را خریداری و به انبار منتقل می‌کند این خرید با حساب موجودی‌های کالای خریداری شده شناخته شده و سپس با فروش اتومبیل‌ها، حساب فوق صفر می‌گردد.

ثبت های حسابداری مربوط به خرید، نگهداری و فروش موجودی مواد و کالا

با توجه به اینکه حسابداری موجودی مواد و کالا در بنگاه‌های بازرگانی ساده‌تر از بنگاه‌های تولیدی است. بنابراین از ارائه آن خودداری و به حسابداری موجودی مواد و کالا در بنگاه‌های تولیدی می‌پردازیم. اگر بخواهیم موارد گفته شده در قسمت الف را در یک نمودار به همراه ثبت‌های حسابداری نشان دهیم به صورت زیر خواهد بود:

 

این تابستون، شب عید حسابدارهاست! اگر می‌خواهید سهمتون رو از این بازار بگیرید، حتما این ویدئو رو ببینید:

موجودی مواد و کالا

موجودی مواد و کالا

ذکر این نکته ضروری است که جهت نگهداری موجودی مواد و کالا همواره دو سیستم نگهداری دائمی و ادواری وجود دارد، ثبت‌های حسابداری که اکنون استفاده شده‌اند بر مبنای سیستم دائمی می‌باشد. در سیستم ادواری هنگام خرید مواد، حساب خرید بدهکار می‌شود و هنگام ارسال مواد به خط تولید و تکمیل محصول هیچگونه ثبت حسابداری انجام نمی‌شود همچنین ثبت حسابداری فروش به صورت ثبت شماره ۴ که در سیستم دائمی انجام شده نمی‌باشد و بهای تمام شده محاسبه نمی‌گردد. در سیستم ادواری، پایان هر دوره مالی شمارش فیزیکی موجودی‌ها انجام و براساس آن ثبت حسابداری اصلاحی پایان دوره صادر تا موجودی‌های در دسترس تعیین گردند. همه این موارد موجب شده تا از سیستم ادواری کمتر استفاده شود. در سیستم نگهداری دائمی موجودی‌ها، همانطور که در ثبت‌های حسابداری روشن است، حساب‌های موجودی کالا با هرگونه تغییر دارای گردش بوده و بنابراین در هر لحظه مبلغ و مقدار موجودی‌ها مشخص است.

 رسید و حواله انبار، دو اصطلاح مهم در حسابداری موجودی مواد و کالا

هنگامی که کالایی  وارد  انبار می‌شود، انباردار سندی را شامل نوع کالا، مقدار، مبلغ، تاریخ ورود به انبار تنظیم می‌کند که به این سند، رسید انبار یا وارده گویند. در مقابل هنگامی که کالایی  از انبار خارج می‌شود، انباردار سندی را شامل نوع کالا، مقدار، مبلغ، تاریخ خروج از انبار تنظیم می‌کند که به این سند، حواله انبار یا صادره گویند. رسید انبار و حواله انبار در چند نسخه تهیه شده که یکی از آنها در اختیار واحد مالی قرار می‌گیرد تا بر مبنای آن ثبت حسابداری صادر گردد.

این مطلب را هم بخوانید:  اقدامات مهم برای پلمپ دفاتر

تعیین بهای تمام شده موجودی‌ مواد و کالا

در طول دوره مالی، کالاها با مقادیر و نرخ‌های متفاوتی وارد انبار می‌شوند گاهی مقدار کالاهای موجود در انبار انقدر زیاد است که هنگام خروج آن کالاها تشخیص اینکه کالای خارج شده دارای چه نرخی است بسیار مشکل می‌باشد. با وجود این مشکل، مدیریت نیاز به بهای تمام شده کالاهای خارج شده از انبار جهت محاسبه سود نهایی دارد که بتوان به آن اتکا کرد. مطابق استاندارد حسابداری شماره ۸ بهای‌ تمام‌ شده‌ موجودی‌ مواد و کالا باید با استفاده‌ از روشهای‌ ” شناسایی‌ ویژه‌“، ” اولین‌ صادره‌ از اولین‌ وارده‌“ یا ” میانگین‌ موزون‌“ محاسبه‌ شود. آنجایی که موجودی‌های مواد و کالا شامل موجودی کالای در جریان ساخت باشند باید از معادل آحاد کالای ساخته شده استفاده کنیم که صحبت در مورد آن بسیار مفصل است و در آینده به آن خواهیم پرداخت. اما زمانی که فقط با موجودی مواد یا موجودی کالای تکمیل شده مواجه هستیم می‌توانیم به‌صورت زیر بهای تمام شده کالاهای خارج شده از انبار یا فروش رفته و در نتیجه بهای تمام شده موجودی‌های پایان دوره را جهت انعکاس در ترازنامه محاسبه کنیم.

مثال. اطلاعات زیر در اختیار است، می‌خواهیم با استفاده از روش فایفو و میانگین موزون در هر دو سیستم ادواری و دائمی بهای تمام شده کالای فروش رفته و بهای تمام شده موجودی کالای فروش رفته را محاسبه کنیم.

موجودی مواد و کالا

نکته: در سیستم ادواری باید فرض شود که کلیه کالاهای فروش رفته، فقط یک بار آن هم در پایان دوره مالی از انبار خارج می‌شوند نه در لحظه فروش آنها. اما در روش دائمی فرض بر این است که کالاهای فروش رفته در لحظه فروش از انبار خارج شده‌اند.

این مطلب را هم بخوانید:  رونمایی از کتاب صفر تا صد مالیات (نسخه چاپی)

الف.روش فایفو در سیستم ادواری: فرض بر این است که اولین کالاهایی که وارد انبار شده‌اند، اولین کالاهایی هستند که از انبار خارج می‌شوند. در روش فایفو همراه با سیستم ادواری در پایان سال موجودی‌های در انبار شمارش شده ومقدار آن‌ها تعیین می‌گردد. اکنون دو گروه کالای فروش رفته و موجودی کالای پایان دوره داریم که از طریق زیر زیر بهای تمام شده آ‌ن‌ها محاسبه می‌گردد:

موجودیب. روش فایفو در سیستم دائمی: روش فایفو در هر دو سیستم دائمی و ادواری نتایج یکسانی دارد. تنها تفاوت موجود این است که در هر لحظه و نه در فقط در پایان سال مالی روش فایفو باید اجرا گردد در ادامه مثال شیوه کاربردی این روش را در سیستم دائمی مشاهده می‌کنیم:

موجودیج. روش میانگین در سیستم ادواری: در این روش میانگین بهای هر واحد کالا یک بار در پایان سال حساب می‌گردد. به عبارتی فارغ از اینکه کالای فروش رفته در واقعیت با چه نرخی طی یک دوره مالی فروش رفته است برای تعیین بهای تمام شده کالای فروش رفته و همچنین بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره از یک نرخ میانگین به شکل زیر استفاده می‌کنیم:د. روش میانگین در سیستم دائمی: در این روش همراه با سیستم دائمی موجودی کالا میانگین بهای هر واحد کالا بعد از انجام هر خرید به صورت زیر محاسبه می‌گردد و به موجودی های و کالاهای فروش رفته با نرخ‌های متعددی به شکل زیر تعیین می‌گردند:

موجودینکته آخر

روش شناسایی ویژه زمانی کاربرد دارد که بتوان خریدهای مختلف را از هم تفکیک کرد و بتوان تشخیص داد کالایی که فروش رفته چه نرخی داشته است این روش برای فروش‌های در حجم کم کاربرد دارد. یک نمایشگاه اتومبیل به راحتی می‌تواند تشخیص دهد اتومبیل‌های فروش رفته طی یک دوره مالی را با چه قیمتی خریداری کرده و بهای تمام شده را محاسبه کند. روش شناسایی ویژه برخلاف روش‌های میانگین و فایفو که یک جریان فرضی هستند، مبتنی بر یک جریان واقعی است.

2 دیدگاه ها

ارسال نظر و سوال

دیدگاه خود را وارد کنید
Please enter your name here