مالیات تکلیفی چیست و تخلف از آن چه پیامدهایی دارد؟

14
579 بازدید
مالیات تکلیفی چیست و تخلف از آن چه پیامدهایی دارد؟

بسیار اتفاق افتاده که مأموران مالیاتی با رسیدگی به دفاتر و اسناد، به دلیل انجام ندادنِ تکالیف مربوط به مالیات تکلیفی، با استناد به ماده ۱۹۹، جریمه‌­های سنگینی را نسبت به مؤدی اعمال کرده­‌اند. حتی از سال ۹۴، عدم رعایت مقررات مالیات تکلیفی، جرم مالیاتی محسوب می­‌شود؛ بنابراین اگر کارفرما یا حسابدار هستید و نمی‌­خواهید در دام جریمه‌­های سنگینِ مالیات­‌های تکلیفی بیافتید یا پایتان به دادگاه باز شود، به شما پیشنهاد می­‌کنیم این متن را بخوانید.

۱- حتماً می­‌دانید که متن قوانین مالیاتی، تکالیف متعددی بر عهده مشمولین گذاشته است ولی آیا همه این‌­ها مالیات تکلیفی محسوب می­‌شوند؟ اگر نه، تفاوت این تکالیف با مالیات­‌های تکلیفی در چیست؟

پاسخ این است که اگرچه رعایت مقررات مالیات تکلیفی، خودش یک تکلیف مالیاتی است ولی هر تکلیفی که در قوانین مالیاتی آمده است لزوماً مالیات تکلیفی نیست بلکه مالیات تکلیفی، آن دسته‌­ای از مالیات­‌هاست که تکلیف کسر و پرداخت آن‌­ها به اداره امور مالیاتی، بر عهده شخصی غیر از پرداخت­ کننده اصلی است. بگذارید با مثال برایتان توضیح دهیم:

مثال ۱: احتمالاً شنیده‌اید که مالیات حقوق، مالیاتی تکلیفی است. در مالیات حقوق، مالیات از حقوقِ کارمندان و کارگرانی که در خدمت شخص دیگری کار می‌کنند (کارفرما) گرفته می‌شود؛ بنابراین، پرداخت‌کننده اصلی (مؤدی) مالیات، کارمند یا کارگر است و نه کارفرما امّا قانون مالیات‌های مستقیم در ماده ۸۶، تکلیف کسر و پرداخت مالیاتِ حقوقِ کارمندان و کارگران را بر عهده کارفرما گذاشته است؛ در واقع مثل این است که کارفرما، نماینده یا واسطه سازمان امور مالیاتی در کسرِ مالیات و پرداخت به سازمان است. پس چون در اینجا، تکلیف کسر و پرداخت مالیات به اداره امور مالیاتی بر عهده شخصی غیر از پرداخت‌کننده اصلی است، به آن مالیات تکلیفی می‌گویند. حال اگر همین کارفرما، مالیات درآمدهای خودش را بپردازد، در واقع مالیات بر درآمد خود را پرداخت کرده است و نه مالیات تکلیفی.

مثال ۲: تبصره ۹ ماده ۵۳ قانون مالیات‌های مستقیم اشخاص حقوقی که محل فعالیت خود را اجاره کرده‌اند را مکلف کرده، مالیات بر درآمد اجاره را «از مال‌الاجاره‌هایی که پرداخت می‌کنند کسر و تا پایان ماه بعد، به اداره امور مالیاتی محلِ وقوع ملک پرداخت و رسید آن را به موجر تسلیم نمایند».

فرض کنید آقای رودکی یک واحد اداری را به مؤسسه گردشگری سامان (شخص حقوقی) اجاره داده است. در این‌صورت طبق قانون، باید مالیات درآمدی که از اجاره کسب می‌کند را پرداخت نماید. با این‌که این آقای رودکی‌ست که مالیات اجاره را پرداخت می‌کند اما تبصره ۹ بالا گفته است، تکلیف شرکت است که قبل از پرداخت اجاره‌بها به آقای رودکی، سهم مالیاتی که آقای رودکی باید بپردازد را محاسبه، کسر و به اداره امور مالیاتیِ محل، پرداخت کند، در واقع در اینجا مؤسسه گردشگری، نماینده اداره مالیاتی در کسر و پرداخت مالیاتِ آقای رودکی است. دُرُست مثل اینکه آقای رودکی، مالیات بر درآمد اجاره خود را پرداخت کرده است؛ بنابراین در این مثال پرداخت‌کننده اصلیِ مالیاتِ اجاره، موجر (آقای رودکی) است ولی تکلیف کسر و پرداخت مالیات به اداره امور مالیاتی بر عهده شخصی غیر از پرداخت‌کننده اصلی (مؤسسه گردشگری سامان) است.

برای توضیح بیشتر فرض کنید همین مؤسسه سامان، دارای ۲۰ کارگر است و مؤسسه محل فعالیت خود را از آقای رودکی اجاره کرده است؛ در این فرض، مؤسسه سامان حداقل ۳ نوع مالیات را باید پرداخت کند: ۱٫ مالیات درآمد ناشی از فعالیت‌های خود، ۲٫ مالیات حقوق کارگران و ۳٫ مالیات بر اجاره پرداختی به موجر. از بین این سه مالیات، مورد اول مالیات تکلیفی محسوب نمی‌شود چون در اینجا مؤسسه، مالیات درآمدی که از فعالیت خود به دست آورده است را باید پرداخت نماید و مالیاتی که پرداخت می‌نماید، مالیات شخص دیگر نیست. موارد دوم و سوم اما مالیات تکلیفی محسوب می‌شوند زیرا مؤسسه سامان، مالیات حقوق کارگران و مالیات بر درآمدِ آقای رودکی را به نمایندگی از اداره امور مالیاتی، از درآمد آن‌ها کسر و به اداره مالیاتی پرداخت می‌نماید.

۲- انواع مالیات‌های تکلیفی کدام‌ها هستند؟

در زیر برخی از مالیات‌های تکلیفی که در قانون مالیات‌های مستقیم یا قانون مالیات بر ارزش افزوده آمده است را معرفی می‌کنیم اما همه مالیات‌های تکلیفی به موارد زیر محدود نیست. قاعده‌ای که باید به یاد داشته باشید این است که هر جا مشاهده نمودید تکلیف کسر و ایصال مالیات بر عهده شخصی غیر از پرداخت‌کننده اصلی (مؤدی) مالیات است، بدانید که با مالیات تکلیفی مواجه‌اید، حالا فرقی نمی‌کند در قانون مالیات‌های مستقیم با چنین قاعده‌ای مواجه شوید یا در هر قانون دیگری؛ مهم این است که در مالیات تکلیفی، تکلیف کسر و پرداخت مالیات بر عهده شخصی غیر از مؤدی اصلی است. (اگر این ملاک یادتان باشد، خودتان قدرت تشخیص مالیات تکلیفی را خواهید یافت). تا قبل از اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم، ماده ۱۰۴ بارزترین مثال مالیات تکلیفی بود اما با اصلاح قانون، ماده ۱۰۴ و مقررات گسترده آن حذف شد. برخی از مالیات‌های تکلیفی عبارت‌اند از:

  • مالیات بر درآمد اجاره املاک (تبصره ۹ ماده ۵۳ ق.م.م)
  • مالیات بر درآمد حقوق (ماده ۸۶ ق.م.م و تبصره‌های آن)
  • مالیات بر درآمد مضاربه (ماده ۱۰۲ ق.م.م)
  • مالیات بر درآمد حق‌الوکاله (تبصره ۲ ماده ۱۰۳ ق.م.م)
  • مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی خارجیِ مقیم خارج از ایران (ماده ۱۰۷ ق.م.م)
  • مالیات بر درآمد بیمه‌گر اتّکایی خارجی (تبصره ۵ ماده ۱۰۹ ق.م.م)
  • مالیات بر نقل و انتقال سهام (تبصره ۱ ماده ۱۴۳ ق.م.م)
  • مالیات بر درآمد حق واگذاری محل (تبصره ۲ ماده ۱۸۷ ق.م.م)
  • مالیات ارزش افزوده و واردات کالا (ماده ۲۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده و تبصره ۱ آن)

اگر می‌خواهید مفهوم مالیات تکلیفی در ذهن شما کاملاً تثبیت شود به مواد یادشده مراجعه و آن‌ها را مرور کنید.

۳- حال سؤال این است که پیامدهای تخلف از عمل به مقررات مالیات تکلیفی چیست و چه مسئولیت یا جریمه‌ای در انتظار متخلف است؟

مواد ۱۹۹ و بند ۴ ماده ۲۷۴ ق.م.م. پاسخ این سؤال را به ما داده‌اند. ماده ۱۹۹ ق.م.م می‌گوید: «هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مودیان دیگر است در صورت تخلف از انجام وظایف مقرره، علاوه بر مسؤلیتِ تضامنی که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت، مشمول جریمه‌ای معادل ده درصد مالیات پرداخت نشده در موعد مقرر و دو و نیم‌درصد مالیات به ازای هر ماه نسبت به مدت تأخیر از سررسید پرداخت، خواهد بود.

چنانچه مالیات توسط دریافت‌کننده وجوه پرداخت شود، دراین‌صورت جریمه دو و نیم درصد موضوع این ماده تا تاریخ پرداخت مالیات توسط مؤدی مزبور از مکلفین به کسر و ایصال مالیات، مطالبه و وصول خواهد شد».

در ماده ۲۷۴ ق.م.م هم این چنین آمده که: «موارد زیر جرم مالیاتی محسوب می‌شود و مرتکب یا مرتکبان حسب مورد، به مجازات‌های درجه شش محکوم می‌گردند: ۱- … ۲- … ۳- …

۴ ـ عدم انجام تکالیف قانونی مربوط به مالیات‌های مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده در رابطه با وصول یا کسر مالیات مودیان دیگر و ایصال آن به سازمان امور مالیاتی در مواعد قانونی تعیین‌شده»

بنابراین با توجه به دو ماده بالا، هر شخصی که از انجام تکالیف مربوط به مالیات تکلیفی خودداری کند:

اولاً: در پرداخت آن میزان مالیاتی که از کسر و پرداخت آن به اداره امور مالیاتی خودداری کرده است، با پرداخت‌کننده اصلی، مسئولیت تضامنی دارد؛ یعنی اداره امور مالیاتی برای دریافت تمام مالیات، هم می‌تواند به مؤدی اصلی و هم به شخصی که مکلف به کسر و پرداخت مالیات از طرف مؤدی اصلی بوده (متخلف)، رجوع کند و متخلف نمی‌تواند به بهانه اینکه، پرداخت‌کننده اصلی، شخص دیگری است از پرداخت مالیات خودداری کند.

ثانیاً: ۱۰% مالیات پرداخت نشده در موعد مقرر را باید به‌عنوان جریمه پرداخت کند. فرض کنید در مثال ۱ (که در بالا گفته شد)، مالیات حقوق اردیبهشت ماه یک کارمند، ۳۰۰٫۰۰۰ تومان باشد و کارفرما نیز از کسر و پرداخت آن تا پایان ماه بعد از پرداخت حقوق (ماده ۸۶)، خودداری کرده باشد، در این‌صورت همین که این مهلت به پایان رسید، متخلف (در اینجا کارفرما) باید ۱۰% از ۳۰۰٫۰۰۰ (مالیات پرداخت‌نشده) را به عنوان جریمه بپردازد.

ثالثاً: در مثال بالا، پس از گذشت یک ماه و علاوه بر تعلق جریمه ۱۰%، به ازای هر ماه تأخیر در پرداخت مالیات تکلیفی، ۲٫۵% مالیات پرداخت نشده، باز هم به‌عنوان جریمه باید پرداخت شود (حالا تصور کنید اگر تعداد کارمندان یا کارگران یک مؤسسه بالا باشد، جریمه تخلف از پرداختِ مالیات یک یا چند ماه یا سال، چقدر زیاد می‌تواند باشد).

رابعاً و از همه مهم‌تر: بند ۴ ماده ۲۷۴ ق.م.م، تخلف از پرداخت مالیات تکلیفی را جرم دانسته و مجازات‌های تعزیری درجه ۶ را برای متخلف در نظر گرفته است. حالا مجازات تعزیری درجه ۶ چیست؟

طبق ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی، مجازات‌های درجه ۶ این‌ها هستند:
«-حبسِ بیش از شش ماه تا دو سال؛
– جزای نقدیِ بیش از بیست میلیون (۲۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال تا هشتاد میلیون (۸۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال؛
– شلاق از سی‌ویک تا هفتادوچهار ضربه و تا نودونه ضربه در جرائم مُنافیِ عفّت؛
– محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش ماه تا پنج سال؛
– انتشار حکم قطعی در رسانه‌ها؛
– ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی، حداکثر تا مدت پنج سال؛
– ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی، حداکثر تا مدت پنج سال؛
– ممنوعیت از اِصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی، حداکثر تا مدت پنج سال».

امیدواریم توانسته باشیم مفهوم مالیات تکلیفی و خطرات ناشی از بی‌توجهی به آن را به آگاهی شما برسانیم.

در قسمت بعدی، مالیات‌های تکلیفی اجاره و حقوق را با تفصیل و توضیح بیشتر، ارائه خواهیم کرد.

لطفاً دیدگاه‌ها و سؤالات خود را با ما در میان بگذارید.

14 دیدگاه‌ها

    • خواهش می کنم
      مالیات تکلیفی اجاره: فرض کنید محل فعالیت شرکت آسمان اجاری است. در اینصورت شرکت باید در هنگام پرداخت اجاره، مالیات موجر (چه حقیقی چه حقوقی مگر اینکه معاف از مالیات باشه) را کسر و به اداره مالیاتی پرداخت کنه
      مالیات تکلیفی حقوق: شرکتی ۲۰ کارگر داره. در اینصورت شرکت موظف است هر ماه مالیات حقوق کارگران خودش را از حقوق آنان کسر و به اداره پرداخت کنه.
      مالیات تکلیفی مضاربه: فرض کنید شما سرمایه ای دارید (مثلاً ۵۰ میلیون تومان) و اون رو به من میدید تا در یک فعالیت تجاری به کار بگیرم. در اینصورت پس از انجام تجارت، هر درآمدی که به دست میاد بر اساس سهم ما تقسیم میشه. قانون میگه من (عامل) باید قبل از دادنِ سهم درآمد شما، موظم مالیات شما (صاحب سرمایه) رو کسر و به اداره مالیاتی پرداخت کنم
      مالیات حق الوکاله: اگر وکیلی، وکالتِ یک شخص حقوقی دولتی مثلاً وزارت راه رو در دعوایی به عهده داشته باشه، قانون شخص حقوقی (در این مثال وزارت راه) را مکلف کرده که مالیات حق الوکاله وکیل را از مبلغ حق الوکاله او کسر کند.
      مالیات تکلیفی درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی مقیم خارج از ایران: فرض کنید شرکت «والت دیزنی» انیمیشنی رو به وزارت ارشاد بفروشه تا در ایران اکران بشه، در اینصورت وزارت ارشاد مکلف است مالیات مبلغی که به والت دیزنی پرداخت می کنه رو کسر کنه
      مالیات بر درآمد بیمه گر اتکایی خارجی: فرض کنید یک شرکت بیمه خارجی، بیمه البرز رو بیمه کنه (بیمه اتکایی) به اینصورت که هر موقع بیمه البرز به دلایلی که در قرارداد اومده، نتونه از عهده تعهدات خودش نسبت به بیمه هایی که انجام داده بر بیاد. قانون میگه بیمه البرز موظف است مالیات حق بیمه ای که به شرکت بیمه خارجی (بابت بیمه اتکایی) پرداخت می کنه رو کسر و به اداره مالیاتی پرداخت کنه
      مالیات بر نقل و انتقال سهام هم که مشخصه، از هر نقل و انتقال سهام باید مبلغ مقطوعی (۴%) کسر و به دارایی پرداخت بشه
      مالیات حق واگذاری محل: فرض کنید شما سرقفلی یک مغازه رو دارید و سرقفلی رو به دیگری انتقال میدید، در اینصورت باید مالیات درآمد ناشی از سرقفلی رو پرداخت کنید. حالا اگر به دلیل اختلافی بین شما و انتقال گیرنده، مبلغ سرقفلی پس از رفع اختلاف در دادگاه، به صندوق دادگستری سپرده بشه تا صندوق بعداً به شما پرداخت کنه، در اینصورت قانون گفته دادگاه موظف به کسر مالیاتِ درآمد سرقفلی شماست.
      مالیات واردات کالا: فرض کنید شما واردکننده کالا از خارج از کشور هستید. قانون گمرک رو موظف کرده قبل از ترخیص کالا، مالیات کالاهای واردشده رو از شما بگیره.

      • بسیار عالی
        توضیحات بسیار جامع بود. در صورت امکان درصد مالیات تکلیفی که بابت هر مورد بایستی کسر شود نیز توضیح دهید.
        با تشکر از حسن توجه حضرتعالی

        • عموماً درصد مشخصی ندارند بلکه بستگی به درآمد حاصله دارد مثلا در مالیات اجاره، به نسبت اجاره پرداختی، مستأجر باید مالیات را کسر کند.
          ولی برخی مثل مالیات نقل و انتقال سهام، ۴٪ مالیات مقطوع دارد.

      • سلام تو پرانتز مورد اول نوشتید که اگر معاف نبود.
        حالا چه مدرکی برای معافیت صاحب ملک باید به دارایی بدیم ؟
        مثلا میگه من بازنشسته م یا درآمدم از حداقل معاف کمتره پس مشمول نیستم.
        با تشکر

        • سلام درست می‌فرمایید
          مستأجر در هر صورت باید تکلیف خودش رو انجام بده
          این موجر هست که باید بره به اداره مالیاتی مربوطه و معافیت خودش رو اثبات کنه

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید