چه روش‌هایی برای تعیین ارزش موجودی کالای پایان دوره وجود دارد؟

0
2326
موجودی کالای پایان دوره انبار

مقدمه

قسمت اعظم دارایی جاری در موسسات مختلف مربوط به موجودی نقد، مطالبات و موجودی کالا است. که از این ۳ نوع دارایی غالبا موجودی کالا بیشتر از ۲ نوع دیگر است و به همین علت اشتباه در محاسبات درآن باعث اشتباه در سود و زیان ویژه میشود. مبلغ موجودی کالا اول دوره در بدهکار حساب سود و زیان (در قسمت دارایی جاری) و موجودی پایان دوره در بستانکار حساب سود و زیان ثبت میگردد لذا چنانچه ارزش موجودی کالا درست ارزیابی نگردد سود و زیان موسسه درست افشا نمیگردد.

هنگامی که ما قیمتهای متفاوتی داریم مثلا ۱۰۰۰، ۱۲۰۰۰ و ۱۴۰۰۰ تومان بهای تمام شده کالاهای فروش رفته ما است.کالاهای فروش رفته ما اگر با هر کدام از این مبالغ ثبت شود سود متفاوتی به ما میدهد.به طور کلی روشهای ارزیابی کالا روشهایی هستند برای ثبت کالاهای دارای چند بهای متفاوت.

انواع سیستم ها برای تعیین موجودی کالای پایان دوره انبار

۱- دائمی                    ۲- ادواری

۱-دائمی

در سیستم دائمی موجودی مواد و کالا باید به صورت مداوم مورد کنترل قرار گیرند و ثبت شوند.یعنی کلیه ورودی کالا (خرید یا برگشت از فروش) و خروج کالا (فروش و برگشت از فروش) به طور منظم در حساب موجودی مواد و کالا ثبت زده میشود.از این سیستم برای کالاهایی که تعداد کم و ارزش بالا دارند استفاده میشود مانند نمایشگاه خودرو.در سیستم دائمی حساب کالا در دفتر کل با موجودی کالا به صورت فیزیکی باید در لحظه با هم برابر باشند.در روش دائمی سود را در لحظه داریم به صورتی که با کسر بهای تمام شده از فروش خالص سود بدست می اید.

اگر می‌خواهید از حسابداری، درآمد شایسته‌ای داشته باشید این ویدئو را ببینید:

۲-ادواری

در سیستم ادواری به صورت دوره ای و یک یا دو بار در سال موجودی کالا محاسبه میشود و سپس به وسیله یکی از روشهای زیر قیمت گذاری کالا صورت میگیرد.

از سیستم ادواری برای کنترل و نگهداری حساب موجودی کالاهایی با تعداد زیاد و گردش بالا استفاده میشود مانند فروشگاه مواد غذایی.

روشهایی ادواری به ۲ دسته کلی تقسیم میشوند:

روش فایفو (FIFO (FIRST IN-FIRST OUT

در روش فایفو عنوان میشود که کالاهایی که ابتدا خریداری میشوند (FIRST IN)  اولین کالاهایی هستند که به فروش میرسند (FIRST OUT). این روش بیشتر برای کالاهای فاسد شدنی و دارای تاریخ انقضا به کار میرود و کالایی که در پایان دوره میماند از اخرین خریدهاست.

روش لایفو (LIFO (LAST IN-FIRST OUT

درست برعکس حالت قبل است و کالاهایی که از اخرین خریدها هستند (LAST IN)  ابتدا به فروش میرسند (FIRST OUT) و به این ترتیب کالاهایی که در انبار می ماند از اولین خریدها است .(این روش در ایران کاربرد ندارد و مورد قبول دارایی نیست).

این مطلب را هم بخوانید:  آشنایی با قوانین گمرکی و کارت بازرگانی ( بخش دوم )

روش شناسایی ویژه (SPECIFIC IDENTIFICATION METHOD)

در این روش بهای محاسبه شده مربوط به همان خرید است و بهای کالای پایان دوره مربوط به کالاهای باقیمانده از خرید است.این روش بیشتر در موسساتی استفاده میشود که تعداد کالاهای ان محدود است و ارزش نسبتا بالایی دارد و اقلام به سهولت از هم قابل تفکیک هستند و قیمت خرید هر کالا قابل رهگیری میباشد.مانند نمایشگاه اتومبیل.

روش میانگین (AVERAGE METHOD)

در این روش ابتدا میانگین تمام شده ار هر نوع از کالاهای اماده برای فروش در طی دوره محاسبه و سپس قیمت تمام شده موجودی آن کالا در پایان دوره مالی بر مبنای معدل مذکور تعیین میشود.محاسبه میانگین به ۲ صورت ممکن است:

۱-میانگین ساده: محاسبه میانگین قیمت هر واحد کالای خریداری شده در خریدهای مختلف و موجودی اول دوره

۲-میانگین موزون(WEIGHTED AVERAGE):محاسبه میانگین قیمت تمام شده کلیه کالاهای آماده برای فروش

در روش میانگین کلیه کالاها دارای بهای تمام شده یکسان هستند و معمولا موسساتی از این روش استفاده میکنند که گردش بالایی از فروش کالا دارند و کالاها با هم مخلوط میشوند.

روش هایفو (HIFO (HIGHEST IN-FIRST OUT

در این روش کالاهای صادره از انبار بر اساس گرانترین نرخ کالای وارده به انبار قیمت گذاری میشوند.یعنی مبنای قیمت گذاری گرانترین جنس وارد شده به انبار است و پس از آن بیشترین قیمت بعدی ملاک میباشد. (این روش جز روشهای پذیرفته شده حسابداری نیست و فقط در شرایط خاص از آن استفاده میشوند.)

 

روش نایفو(NIFO (NEXT IN-FIRST OUT

در این روش قیمتگذاری بر اساس مبلغ سفارش صورت میگیرد. به عنوان مثال اگر ما ۲ کالا با مبلغ ۲۰ و ۲۲ داشته باشیم و کالای جدیدی را با مبلغ ۲۵ سفارش داده باشیم قیمت گذاری با مبلغ ۲۵ انجام میگردد . یعنی کالاهای صادره و باقیمانده هر ۲ به اخرین قیمت بازار شناسایی میشوند.(این روش جز روشهای پذیرفته شده حسابداری نیست و فقط در شرایط خاص از آن استفاده میشوند.)

مزایا و معایب و مقایسه هر روش

فایفو: قیمت نزدیک بازار – عدم کارایی در شرایط تورمی-سود بیشتری را نسبت به لایفو نشان میدهد چون بهای تمام شده کمتری بدست میاید-بهای تمام شده کالای پایان دوره بیشتر است پس ترازنامه بیشتر و قویتر است –روش فایفو برای سود بیشتر مدیران بهتر میباشد.
لایفو: انعکای هزینهای جاری-مبلغ کمتر موجودی کالادر ترازنامه و سود کمتر و بهای تمام شده بیشتر
میانگین : عملی و کم هزینه-نزدیک نبودن به قیمت بازار
شناسایی ویژه : رعایت اصل تطابق هزینه و درامد-وقت گیر و هزینه بر
هایفو و لایفو : بهای تمام شده این دو روش نسبت به لایفو نزدیکتر به نرخ روز بازار است حتی روش نایفو نزدیکتر و حتی پیشروتر است-این دو روش از روشهای پذیرفته شده حسابداری نمی باشند.
این مطلب را هم بخوانید:  برای اشانتیون ها چه برنامه ای دارید؟

 

تفاوت ثبتهای حسابداری در دو روش دائمی و ادواری

در روش دائمی در زمان هر فروش باید به جز ثبت فروش ثبت مربوط به بروزرسانی بهای تمام شده کالایی که به فروش رسیده نیز صورت گیرد . بنابراین در هنگام فروش و برگشت از فروش و تخفیفات دو ثبت انجام میگیرد.

شرح ثبتسیستم دائمیسیستم ادواری
ثبت خرید مواد و کالاموجودی کالا   *

 

ح پ/بانک              *

خرید     *

 

ح پ/ بانک                      *

برگشت از خرید و تخفیفاتح پ/ بانک   *

 

موجودی کالا            *

بانک/ ح پ     *

برگشت از خرید            *

فروش کالابانک/ ح پرداختنی*

فروش           *

و

بهای تمام شده کالای فروش رفته *

موجودی کالا              *

بانک/ ح پ        *

فروش                       *

برگشت از فروش و تخفیفاتبرگشت از فروش و تخفیفات *

بانک / ح پ            *

و

موجودی کالا *

 

بهای تمام شده کالای فروش رفته            *

برگشت از فروش و تخفیفات       *

 

بانک/ح پ               *

 

با توجه به اطلاعات زیر، سود ناخالص و بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره را با تمام روشهای بالا بدست اورید.

۱/۱/۱۳۹۷ موجودی اول دوره ۱۰۰۰۰ عدد و به قیمت ۱۰۰۰ ریال

۱۶/۱/۱۳۹۷ خرید ۵۰۰۰ عدد و به قیمت ۱۱۰۰ ریال و هزینه حمل ۲۰۰۰۰۰ ریال

۱۸/۱/۱۳۹۷ فروش ۱۱۰۰۰ عدد از کالاها به مبلغ هر عدد ۱۵۰۰ ریال

۱۹/۱/۱۳۹۷ خرید ۳۰۰۰۰ عدد کالا به مبلغ ۱۲۰۰ ریال و هزینه حمل ۲۲۰۰۰۰ ریال

۲۲/۱/۱۳۹۷ فروش ۲۰۰۰۰ عدد از کالاها به مبلغ ۱۶۰۰ ریال

۲۴/۱/۱۳۹۷ برگشت از فروش ۵۰۰۰ عدد از کالاها از فروش ۲۲/۱/۱۳۹۷

۲۶/۱/۱۳۹۷ فروش ۱۰۰۰ عدد از کالاها به مبلغ ۱۵۵۰ ریال

۲۷/۱/۱۳۹۷ خرید ۲۰۰۰۰ عدد از کالاها به مبلغ ۱۲۵۰ ریال

۳۰/۱/۱۳۹۷ فروش ۱۸۰۰۰ عدد از کالاها به مبلغ ۱۶۵۰ ریال

۳۱/۱/۱۳۹۷ قرارداد خرید کالا به مبلغ هر عدد ۱۳۰۰ ریال

 

حل مساله

ابتدا باید فروش خالص برای تمامی روشها را محاسبه کنیم .بدین منظور تعداد هر فروش را در مبلغ خرید ان ضرب کرده و برگشت از فروش را از آنها کم میکنیم.

(۱۱۰۰۰*۱۵۰۰)+(۲۰۰۰۰*۱۶۰۰)+(۱۰۰۰*۱۵۵۰)+(۱۸۰۰۰*۱۶۵۰)=۷۹۷۵۰۰۰۰

در مرحله بعد خریدها را به علاوه کالای اول دوره میکنیم تا کل کالای اماده برای فروش بدست بیاید.

۱۰۰۰۰+۵۰۰۰+۳۰۰۰۰+۲۰۰۰۰=۶۵۰۰۰

سپس فروشها را با یکدیگر جمع میکنیم تا کل کالای فروش رفته بدست بیاید.(برگشت از فروشها را کسر میکنیم)

۱۱۰۰۰+۲۰۰۰۰+۵۰۰۰+۱۰۰۰+۱۸۰۰۰=۴۵۰۰۰

با کسر کالای فروش رفته از کل کالاهای آماده برای فروش موجودی پایان دوره ما بدست میاید.

۶۵۰۰۰-۴۵۰۰۰=۲۰۰۰۰

حال به سراغ حل مثال با روشهای بالا میرویم:

فایفو

برای این روش ابتدا از اولین کالاهای وارد شده به انبار شروع به محاسبه فروش میکنیم تا ۴۵۰۰۰ عدد فروشمان کامل شود.سپس موجودی پایان دوره را از اخرین خریدها محاسبه میکنیم.در مرحله بعد هزینهای حمل را محاسبه کرده و در اخر با کسر بهای تمام شده کالای فروش رفته و هزینه حمل از کل فروش سود ناخالص ما بدست میاید.

(۱۰۰۰۰*۱۰۰۰)+(۵۰۰۰*۱۱۰۰)+(۳۰۰۰۰*۱۲۰۰)=۵۱۵۰۰۰۰۰          بهای تمام شده کالای فروش رفته

۲۰۰۰۰ * ۱۲۵۰ =۲۵۰۰۰۰۰۰       بهای تمام شده کالای پایان دوره

۲۰۰۰۰۰ + ۲۲۰۰۰۰ =۴۲۰۰۰۰      هزینه حمل

۷۹۷۵۰۰۰۰ -۵۱۵۰۰۰۰۰ – ۴۲۰۰۰۰ =۲۷۸۳۰۰۰۰       سود ناخالص

 

لایفو

ابتدا از آخرین کالاهای وارد شده به انبار برای فروش استفاده میکنیم.سپس موجودی چایان دوره را از اولین خریدها محاسبه میکنیم.

(۲۰۰۰۰ * ۱۲۵۰) + (۲۵۰۰۰ * ۱۲۰۰) = ۵۵۰۰۰۰۰۰   بهای تمام شده کالای فروش رفته

(۵۰۰۰ * ۱۲۰۰) + (۵۰۰۰ * ۱۱۰۰) + (۱۰۰۰۰ * ۱۰۰۰) = ۲۱۵۰۰۰۰۰  بهای تمام شده کالای پایان دوره

۲۰۰۰۰۰ + ۲۲۰۰۰۰ = ۴۲۰۰۰۰   هزینه حمل

۷۹۷۵۰۰۰۰ -۵۵۰۰۰۰۰۰ -۴۲۰۰۰۰ = ۲۴۳۳۰۰۰۰   سود ناخالص

 

میانگین موزون

ابتدا تمامی خریدها را در قیمت خرید آن ضرب و سپس بر کل کالاهای آماده برای فروش تقسیم میکنیم تا میانگین مبلغ خرید ما مشخص شود.سپس نرخ میانگین بدست امده را در تعداد کل فروش ضرب میکنیم تا بهای تمام شده کالای فروش رفته بدست بیاید.برای محاسبه موجودی پایان دوره نرخ میامگین را در موجودی پایان دوره ضرب میکنیم.

(۱۰۰۰۰ * ۱۰۰۰) + (۵۰۰۰ * ۱۱۰۰) + (۳۰۰۰۰ *۱۲۰۰) + (۲۰۰۰۰ * ۱۲۵۰) = ۷۶۵۰۰۰۰۰

۷۶۵۰۰۰۰۰ / ۶۵۰۰۰ = ۱۱۷۶.۹   میانگین مبلغ خرید

۴۵۰۰۰ * ۱۱۷۶.۹ = ۵۲۹۶۰۵۰۰   بهای تمام شده کالای فروش رفته

۲۰۰۰۰ * ۱۱۷۶.۹ = ۲۳۵۳۸۰۰۰   بهای تمام شده کالای پایان دوره

۲۰۰۰۰۰ + ۲۲۰۰۰۰ = ۴۲۰۰۰۰   هزینه حمل

۷۹۷۵۰۰۰۰ – ۵۲۹۶۰۵۰۰ – ۴۲۰۰۰۰ = ۲۶۳۶۹۵۰۰   سود ناخالص

 

هایفو

برای محاسبه ابتدا از گرانترین خرید شروع میکنیم و سپس سراغ دومین کالای خریداری شده گران میرویم.

(۲۰۰۰۰ * ۱۲۵۰) + (۲۵۰۰۰ * ۱۲۰۰) = ۵۵۰۰۰۰۰۰   بهای تمام شده کالای فروش رفته

(۵۰۰۰ * ۱۲۰۰) + (۵۰۰۰ * ۱۱۰۰) + (۱۰۰۰۰ * ۱۰۰۰) = ۲۱۵۰۰۰۰۰    بهای تمام شده کالای پایان دوره

۲۰۰۰۰۰ + ۲۲۰۰۰۰ = ۴۲۰۰۰۰   هزینه حمل

۷۹۷۵۰۰۰۰ – ۵۵۰۰۰۰۰۰ – ۴۲۰۰۰۰ = ۲۴۳۳۰۰۰۰   سود ناخالص

نایفو

بر اساس آخرین قیمت سفارش بهای تمام شده و موجودی پایان دوره را محاسبه میکنیم.

۴۵۰۰۰ * ۱۳۰۰ = ۵۸۵۰۰۰۰۰     بهای تمام شده کالای فروش رفته

۲۰۰۰۰ * ۱۳۰۰ = ۲۶۰۰۰۰۰۰    بهای تمام شده کالای پایان دوره

۲۰۰۰۰۰ + ۲۲۰۰۰۰ = ۴۲۰۰۰۰   هزینه حمل

۷۹۷۵۰۰۰۰ – ۵۸۵۰۰۰۰۰ – ۴۲۰۰۰۰ =۲۰۸۳۰۰۰۰   سود ناخالص

به دلیل آنکه هر کدام از فروشها مشخص نشده مربوط به کدام خرید است از روش شناسایی ویژه نمیتوان استفاده کرد.

امیدواریم در این مطلب به سوالاتتان درباره نحوه تعیین ارزش موجودی کالای پایان دوره پاسخ داده باشیم. هر سوال دیگری در این مورد دارید در قسمت نظرات با ما درمیان بگذارید.

این مطلب را هم بخوانید:  فایل صوتی مصاحبه با مدیر مالی هتل پیروزی

ارسال نظر و سوال

دیدگاه خود را وارد کنید
Please enter your name here