مقدمه

قسمت اعظم دارایی جاری در موسسات مختلف مربوط به موجودی نقد، مطالبات و موجودی کالا است. که از این 3 نوع دارایی غالبا موجودی کالا بیشتر از 2 نوع دیگر است و به همین علت اشتباه در محاسبات درآن باعث اشتباه در سود و زیان ویژه میشود. مبلغ موجودی کالا اول دوره در بدهکار حساب سود و زیان (در قسمت دارایی جاری) و موجودی پایان دوره در بستانکار حساب سود و زیان ثبت میگردد لذا چنانچه ارزش موجودی کالا درست ارزیابی نگردد سود و زیان موسسه درست افشا نمیگردد.

هنگامی که ما قیمتهای متفاوتی داریم مثلا 1000، 12000 و 14000 تومان بهای تمام شده کالاهای فروش رفته ما است.کالاهای فروش رفته ما اگر با هر کدام از این مبالغ ثبت شود سود متفاوتی به ما میدهد.به طور کلی روشهای ارزیابی کالا روشهایی هستند برای ثبت کالاهای دارای چند بهای متفاوت.

انواع سیستم ها برای تعیین موجودی کالای پایان دوره انبار

1- دائمی                    2- ادواری

1-دائمی

در سیستم دائمی موجودی مواد و کالا باید به صورت مداوم مورد کنترل قرار گیرند و ثبت شوند.یعنی کلیه ورودی کالا (خرید یا برگشت از فروش) و خروج کالا (فروش و برگشت از فروش) به طور منظم در حساب موجودی مواد و کالا ثبت زده میشود.از این سیستم برای کالاهایی که تعداد کم و ارزش بالا دارند استفاده میشود مانند نمایشگاه خودرو.در سیستم دائمی حساب کالا در دفتر کل با موجودی کالا به صورت فیزیکی باید در لحظه با هم برابر باشند.در روش دائمی سود را در لحظه داریم به صورتی که با کسر بهای تمام شده از فروش خالص سود بدست می اید.

2-ادواری

در سیستم ادواری به صورت دوره ای و یک یا دو بار در سال موجودی کالا محاسبه میشود و سپس به وسیله یکی از روشهای زیر قیمت گذاری کالا صورت میگیرد.

از سیستم ادواری برای کنترل و نگهداری حساب موجودی کالاهایی با تعداد زیاد و گردش بالا استفاده میشود مانند فروشگاه مواد غذایی.

روشهایی ادواری به 2 دسته کلی تقسیم میشوند:

روش فایفو (FIFO (FIRST IN-FIRST OUT

در روش فایفو عنوان میشود که کالاهایی که ابتدا خریداری میشوند (FIRST IN)  اولین کالاهایی هستند که به فروش میرسند (FIRST OUT). این روش بیشتر برای کالاهای فاسد شدنی و دارای تاریخ انقضا به کار میرود و کالایی که در پایان دوره میماند از اخرین خریدهاست.

روش لایفو (LIFO (LAST IN-FIRST OUT

درست برعکس حالت قبل است و کالاهایی که از اخرین خریدها هستند (LAST IN)  ابتدا به فروش میرسند (FIRST OUT) و به این ترتیب کالاهایی که در انبار می ماند از اولین خریدها است .(این روش در ایران کاربرد ندارد و مورد قبول دارایی نیست).

حتما بخوانید:  دانلود رایگان استاندارد شماره 11 ( Power Point - PDF )

روش شناسایی ویژه (SPECIFIC IDENTIFICATION METHOD)

در این روش بهای محاسبه شده مربوط به همان خرید است و بهای کالای پایان دوره مربوط به کالاهای باقیمانده از خرید است.این روش بیشتر در موسساتی استفاده میشود که تعداد کالاهای ان محدود است و ارزش نسبتا بالایی دارد و اقلام به سهولت از هم قابل تفکیک هستند و قیمت خرید هر کالا قابل رهگیری میباشد.مانند نمایشگاه اتومبیل.

روش میانگین (AVERAGE METHOD)

در این روش ابتدا میانگین تمام شده ار هر نوع از کالاهای اماده برای فروش در طی دوره محاسبه و سپس قیمت تمام شده موجودی آن کالا در پایان دوره مالی بر مبنای معدل مذکور تعیین میشود.محاسبه میانگین به 2 صورت ممکن است:

1-میانگین ساده: محاسبه میانگین قیمت هر واحد کالای خریداری شده در خریدهای مختلف و موجودی اول دوره

2-میانگین موزون(WEIGHTED AVERAGE):محاسبه میانگین قیمت تمام شده کلیه کالاهای آماده برای فروش

در روش میانگین کلیه کالاها دارای بهای تمام شده یکسان هستند و معمولا موسساتی از این روش استفاده میکنند که گردش بالایی از فروش کالا دارند و کالاها با هم مخلوط میشوند.

روش هایفو (HIFO (HIGHEST IN-FIRST OUT

در این روش کالاهای صادره از انبار بر اساس گرانترین نرخ کالای وارده به انبار قیمت گذاری میشوند.یعنی مبنای قیمت گذاری گرانترین جنس وارد شده به انبار است و پس از آن بیشترین قیمت بعدی ملاک میباشد. (این روش جز روشهای پذیرفته شده حسابداری نیست و فقط در شرایط خاص از آن استفاده میشوند.)

 

روش نایفو(NIFO (NEXT IN-FIRST OUT

در این روش قیمتگذاری بر اساس مبلغ سفارش صورت میگیرد. به عنوان مثال اگر ما 2 کالا با مبلغ 20 و 22 داشته باشیم و کالای جدیدی را با مبلغ 25 سفارش داده باشیم قیمت گذاری با مبلغ 25 انجام میگردد . یعنی کالاهای صادره و باقیمانده هر 2 به اخرین قیمت بازار شناسایی میشوند.(این روش جز روشهای پذیرفته شده حسابداری نیست و فقط در شرایط خاص از آن استفاده میشوند.)

مزایا و معایب و مقایسه هر روش

فایفو: قیمت نزدیک بازار – عدم کارایی در شرایط تورمی-سود بیشتری را نسبت به لایفو نشان میدهد چون بهای تمام شده کمتری بدست میاید-بهای تمام شده کالای پایان دوره بیشتر است پس ترازنامه بیشتر و قویتر است –روش فایفو برای سود بیشتر مدیران بهتر میباشد.
لایفو: انعکای هزینهای جاری-مبلغ کمتر موجودی کالادر ترازنامه و سود کمتر و بهای تمام شده بیشتر
میانگین : عملی و کم هزینه-نزدیک نبودن به قیمت بازار
شناسایی ویژه : رعایت اصل تطابق هزینه و درامد-وقت گیر و هزینه بر
هایفو و لایفو : بهای تمام شده این دو روش نسبت به لایفو نزدیکتر به نرخ روز بازار است حتی روش نایفو نزدیکتر و حتی پیشروتر است-این دو روش از روشهای پذیرفته شده حسابداری نمی باشند.
حتما بخوانید:  بفرمایید کاربرگ حسابرسی

 

تفاوت ثبتهای حسابداری در دو روش دائمی و ادواری

در روش دائمی در زمان هر فروش باید به جز ثبت فروش ثبت مربوط به بروزرسانی بهای تمام شده کالایی که به فروش رسیده نیز صورت گیرد . بنابراین در هنگام فروش و برگشت از فروش و تخفیفات دو ثبت انجام میگیرد.

شرح ثبت سیستم دائمی سیستم ادواری
ثبت خرید مواد و کالا موجودی کالا   *

 

ح پ/بانک              *

خرید     *

 

ح پ/ بانک                      *

برگشت از خرید و تخفیفات ح پ/ بانک   *

 

موجودی کالا            *

بانک/ ح پ     *

برگشت از خرید            *

فروش کالا بانک/ ح پرداختنی*

فروش           *

و

بهای تمام شده کالای فروش رفته *

موجودی کالا              *

بانک/ ح پ        *

فروش                       *

برگشت از فروش و تخفیفات برگشت از فروش و تخفیفات *

بانک / ح پ            *

و

موجودی کالا *

 

بهای تمام شده کالای فروش رفته            *

برگشت از فروش و تخفیفات       *

 

بانک/ح پ               *

 

با توجه به اطلاعات زیر، سود ناخالص و بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره را با تمام روشهای بالا بدست اورید.

1/1/1397 موجودی اول دوره 10000 عدد و به قیمت 1000 ریال

16/1/1397 خرید 5000 عدد و به قیمت 1100 ریال و هزینه حمل 200000 ریال

18/1/1397 فروش 11000 عدد از کالاها به مبلغ هر عدد 1500 ریال

19/1/1397 خرید 30000 عدد کالا به مبلغ 1200 ریال و هزینه حمل 220000 ریال

22/1/1397 فروش 20000 عدد از کالاها به مبلغ 1600 ریال

24/1/1397 برگشت از فروش 5000 عدد از کالاها از فروش 22/1/1397

26/1/1397 فروش 1000 عدد از کالاها به مبلغ 1550 ریال

27/1/1397 خرید 20000 عدد از کالاها به مبلغ 1250 ریال

30/1/1397 فروش 18000 عدد از کالاها به مبلغ 1650 ریال

31/1/1397 قرارداد خرید کالا به مبلغ هر عدد 1300 ریال

 

حل مساله

ابتدا باید فروش خالص برای تمامی روشها را محاسبه کنیم .بدین منظور تعداد هر فروش را در مبلغ خرید ان ضرب کرده و برگشت از فروش را از آنها کم میکنیم.

(11000*1500)+(20000*1600)+(1000*1550)+(18000*1650)=79750000

در مرحله بعد خریدها را به علاوه کالای اول دوره میکنیم تا کل کالای اماده برای فروش بدست بیاید.

10000+5000+30000+20000=65000

سپس فروشها را با یکدیگر جمع میکنیم تا کل کالای فروش رفته بدست بیاید.(برگشت از فروشها را کسر میکنیم)

11000+20000+5000+1000+18000=45000

با کسر کالای فروش رفته از کل کالاهای آماده برای فروش موجودی پایان دوره ما بدست میاید.

65000-45000=20000

حال به سراغ حل مثال با روشهای بالا میرویم:

فایفو

برای این روش ابتدا از اولین کالاهای وارد شده به انبار شروع به محاسبه فروش میکنیم تا 45000 عدد فروشمان کامل شود.سپس موجودی پایان دوره را از اخرین خریدها محاسبه میکنیم.در مرحله بعد هزینهای حمل را محاسبه کرده و در اخر با کسر بهای تمام شده کالای فروش رفته و هزینه حمل از کل فروش سود ناخالص ما بدست میاید.

(10000*1000)+(5000*1100)+(30000*1200)=51500000          بهای تمام شده کالای فروش رفته

20000 * 1250 =25000000       بهای تمام شده کالای پایان دوره

200000 + 220000 =420000      هزینه حمل

79750000 -51500000 – 420000 =27830000       سود ناخالص

 

لایفو

ابتدا از آخرین کالاهای وارد شده به انبار برای فروش استفاده میکنیم.سپس موجودی چایان دوره را از اولین خریدها محاسبه میکنیم.

(20000 * 1250) + (25000 * 1200) = 55000000   بهای تمام شده کالای فروش رفته

(5000 * 1200) + (5000 * 1100) + (10000 * 1000) = 21500000  بهای تمام شده کالای پایان دوره

200000 + 220000 = 420000   هزینه حمل

79750000 -55000000 -420000 = 24330000   سود ناخالص

 

میانگین موزون

ابتدا تمامی خریدها را در قیمت خرید آن ضرب و سپس بر کل کالاهای آماده برای فروش تقسیم میکنیم تا میانگین مبلغ خرید ما مشخص شود.سپس نرخ میانگین بدست امده را در تعداد کل فروش ضرب میکنیم تا بهای تمام شده کالای فروش رفته بدست بیاید.برای محاسبه موجودی پایان دوره نرخ میامگین را در موجودی پایان دوره ضرب میکنیم.

(10000 * 1000) + (5000 * 1100) + (30000 *1200) + (20000 * 1250) = 76500000

76500000 / 65000 = 1176.9   میانگین مبلغ خرید

45000 * 1176.9 = 52960500   بهای تمام شده کالای فروش رفته

20000 * 1176.9 = 23538000   بهای تمام شده کالای پایان دوره

200000 + 220000 = 420000   هزینه حمل

79750000 – 52960500 – 420000 = 26369500   سود ناخالص

 

هایفو

برای محاسبه ابتدا از گرانترین خرید شروع میکنیم و سپس سراغ دومین کالای خریداری شده گران میرویم.

(20000 * 1250) + (25000 * 1200) = 55000000   بهای تمام شده کالای فروش رفته

(5000 * 1200) + (5000 * 1100) + (10000 * 1000) = 21500000    بهای تمام شده کالای پایان دوره

200000 + 220000 = 420000   هزینه حمل

79750000 – 55000000 – 420000 = 24330000   سود ناخالص

نایفو

بر اساس آخرین قیمت سفارش بهای تمام شده و موجودی پایان دوره را محاسبه میکنیم.

45000 * 1300 = 58500000     بهای تمام شده کالای فروش رفته

20000 * 1300 = 26000000    بهای تمام شده کالای پایان دوره

200000 + 220000 = 420000   هزینه حمل

79750000 – 58500000 – 420000 =20830000   سود ناخالص

به دلیل آنکه هر کدام از فروشها مشخص نشده مربوط به کدام خرید است از روش شناسایی ویژه نمیتوان استفاده کرد.

امیدواریم در این مطلب به سوالاتتان درباره نحوه تعیین ارزش موجودی کالای پایان دوره پاسخ داده باشیم. هر سوال دیگری در این مورد دارید در قسمت نظرات با ما درمیان بگذارید.

آموزش مالیات

ارسال نظر و سوال

لطفاً دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید