یکی از مهمترین واحدهایی که در شرکت ها و سازمان های مختلف وظیفه زمینه سازی رشد و توسعه کسب و کار را فراهم می نماید واحد تحقیق و توسعه است. جالب است که بدانید نخستین بار از دهه ۶۰ میلادی واحدی با نام واحد تحقیق و توسعه در برخی سازمان ها و شرکت ها شروع بکار کرد و امروزه در جهان اهمیت خاص و ویژه ای برای آن قائل می شوند. گرچه در کشور ما هنور در مقیاس کوچک و متوسط توجه خاصی به فعالیت این واحد نمی گردد. در این مقاله پس از بررسی تعاریف و مفاهیم به مباحث حسابداری مخارج تحقیق و توسعه می پردازیم.

 

تعریف تحقیق و توسعه

تحقیق و توسعه (Research & Development و یا به اختصار R & D) به مجموعه فعالیت هایی اطلاق می شود که شرکت به جهت نوآوری و ارتقای آن تا تولید محصولات و خدمات جدید و رقابت در بازار انجام می دهد.

در استانداردهای حسابداری ایران تحقیق و توسعه به شرح زیر تعریف شده است:

تحقیق: پژوهشی نو و برنامه‌ریزی شده است که با هدف کسب دانش علمی یا فنی جدید انجام می‌شود.

توسعه: بکارگیری دستاوردهای تحقیقاتی یا سایر دانشها در قالب یک برنامه یا طرح برای تولید مواد، تجهیزات، محصولات، فرایندها، سیستم ها یا خدمات جدید، یا بهسازی اساسی مواردی که قبلا تولید یا ارایه گردیده و یا استقرار یافته است، پیش از آغاز تولید یا کاربرد تجاری.

 

حسابداری مخارج تحقیق و توسعه

از آنجا که هر رویداد مالی برای ما حسابداران حائز اهمیت بوده و باید در دفاتر ثبت گردد، در اینجا موضوعی که  برای ما اهمیت دارد نحوه ثبت و شناسایی مخارج تحقیق و توسعه و این موضوع که آیا این مخارج هزینه هستند یا دارایی، است. در استاندارد شماره ۱۷ حسابداری ایران در رابطه با نحوه ثبت و شناسایی مخارج تحقیق و توسعه رهنمودهایی ارائه شده است.

طبق بندهای ۳۲ و ۳۳ استاندارد شماره ۱۷

الف) کلیه مخارج تحقیق باید بعنوان هزینه در دوره وقوع شناسایی شود.

ب) در صورتی که مخارج توسعه‌ باشد و حائز معیارهای شناخت به عنوان دارایی نامشهود نباشد، هنگام وقوع به عنوان هزینه شناسایی می‌شود.

ج) در صورتی که مخارج توسعه باشد و معیارهای شناخت به عنوان دارایی نامشهود را داشته باشد، به مبلغ دفتری پروژه تحقیق و توسعه افزوده می‌شود.

از موارد یاد شده و همچنین طبق بند ۴۱ استاندارد ۱۷ نتیجه میگیریم که مخارج تحقیق در هیچ مرحله ای نباید به عنوان دارایی شناسایی شود و همواره جزء هزینه های دوره وقوع می باشد. نمونه های فعالیت های تحقیق شامل موارد زیر است:

۱- فعالیتهایی با هدف دستیابی به دانش جدید

۲- جستجو برای ارزیابی و انتخاب نهایی موارد کاربرد یافته‌های تحقیق یا سایر دانشها

۳- جستجوی جایگزین‌هایی برای مواد، تجهیزات، محصولات، فرایندها، سیستمها یا خدمات

۴- فرمولـه کردن، طراحی، ارزیابی و انتخاب نهایی جایگزین‌های ممکن برای مواد، تجهیزات، محصولات، فرایندها، سیستمها یا خدمات جدید یا بهبود یافته.

ولی مخارج توسعه به دو دسته تقسیم می شوند. دسته اول که معیارهای شناسایی به عنوان دارایی را ندارند مانند مخارج تحقیق به عنوان هزینه در دوره وقوع شناسایی می شوند.

دسته دوم که معیارهای شناسایی به عنوان دارایی را دارند در دوره وقوع به عنوان دارایی ثبت و شناسایی می شوند. طبق بند ۴۴ استاندارد حسابداری شماره ۱۷ تنها در صورتی که مخارج توسعه دارای کلیه شرایط زیر باشد می توان به عنوان دارایی شناسایی نمود:

۱- امکانپذیری تکمیل دارایی نامشهود از نظر فنی، به گونه‌ای که برای استفاده یا فروش آماده شود

۲- قصد واحد تجاری برای تکمیل دارایی نامشهود و استفاده یا فروش آن

۳- توانایی واحد تجاری برای استفاده یا فروش دارایی نامشهود

۴- ایجاد منافع اقتصادی آتی توسط دارایی نامشهود. ازجمله، واحد تجاری بتواند وجود بازار برای دارایی نامشهود یا محصول آن و سودمندی آن در صورت استفاده داخلی را اثبات کند

۵- دسترسی به منابع کافی فنی، مالی و سایر منابع برای تکمیل، توسعه و استفاده یا فروش دارایی نامشهود

۶- توانایی واحد تجاری برای اندازه‌گیری مخارج قابل انتساب به دارایی نامشهود به‌گونه‌ای اتکاپذیر طی دوره توسعه

همانطور که واضح است مخارج توسعه ای که حائز کلیه شرایط بالا بطور همزمان باشد کمتر پیش می آید. نمونه فعالیت های توسعه شامل موارد زیر می باشد:

۱- طراحی، ساخت و آزمایش نمونه‌ها و مدل ها قبل از مرحله تولید یا استفاده

۲- طراحی تجهیزات، الگوها و قالبها براساس فناوری جدید

۳- طراحی، ساخت و بهره‌برداری از تجهیزات نمونه‌سازی در حدی که از نظر اقتصادی، تولید تجاری تلقی نشود

۴- طراحی، ساخت و آزمایش جایگزین انتخابی برای مواد خام، تجهیزات، محصولات، فرایندها، سیستم ها یا خدمات جدید یا بهسازی شده.

 

افشای مخارج تحقیق و توسعه در صورتهای مالی

واحد تجاری مخارج تحقیق توسعه ای را که طی دوره به عنوان هزینه شناسایی نموده را باید در صورتهای مالی نیز جداگانه افشا نماید.

 

مثال

شرکت نمونه جهت پروژه تولید محصول جدید اقدام به عقد قرارداد با پیمانکار پروژه نمود. پیمانکار پس از بررسی های لازم پلان پروژه را تدوین و تحویل کارفرما داد. مبلغ کل قرارداد تدوین پلان پروژه مبلغ ۴۰ میلیون تومان است.

در مثال فوق به دلیل اینکه مخارج انجام شده معیارهای شناخت به عنوان دارایی نامشهود را احراز ننموده است تماما به عنوان هزینه دوره وقوع شناسایی و ثبت می گردد.

در مرحله بعد و پس از بررسی کامل طرح، شرکت تصمیم به اجرای آن میگیرد. بدین منظور قرارداد ساخت به ارزش ۸۰ میلیون تومان با پیمانکار منعقد می گردد. پیمانکار طبق پلان طرح محصول را تولید و نمونه های اولیه را تحویل کارفرما می دهد. کافرما با بررسی نمونه ها تصمیم به تولید انبوه محصول جدید می گیرد.

در مثال اخیر به دلیل احراز شرایط مندرج در استاندارد مبلغ قرارداد (۸۰ میلیون تومان) می تواند به عنوان دارایی شناسایی شود.

دارایی نامشهود- دانش فنی (بد) * * *

موجودی نقد و بانک/حسابهای پرداختنی (بس) ***

 

ارسال نظر و سوال

لطفاً دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید